Ngũ hành trong một chén trà

Ngũ hành là những yếu tố cơ bản của kinh dịch, trên cơ sở ngũ hành tương sinh mà con người xa xưa đã nhìn ra những quy luật và mối quan hệ trong vũ trụ.

Thử lấy một tách trà để xem ngũ hành, cũng có thể đoán được phẩm trà và cách thưc nó đã được pha chế.

Thư nhìn mối liên hệ giữa quy tắc đánh giá trà của người Việt Nam trong công thức :

Nhất Thuỷ, Nhì Trà, Tam Pha, Tứ Ấm, Ngũ Quần Anh , Rồi lại xét cứu đến quy luật canh tác trong nông nghiệp

Nhất thuỷ, nhì phân , tam cần, tứ giống … sẽ nhìn thấy các cụ xưa đã thấu hiểu vạn vật ở mức nào.

Kinh dịch hay triết học phương Đông, cho rằng

Thuỷ là đại diện cho nước, có tính mềm dẻo, tinh khiết, nó là đại diện cho dòng chảy, vẻ đẹp, sự tinh tế và uyển chuyển nhưng vẫn giữ được tính thanh khiết.

Trong trà, nước trong canh tác, có tác dụng hoà tan dinh dưỡng và cấp cho cây, nước cũng giúp cây hấp thụ và chuyển hoá ánh sáng mặt trời thành dinh dưỡng thông qua lá. Trong chế biến trà, việc tách nước ra khỏi lá là mục đích chính của quá trinh sao trà, theo đó, lá trà thay đỏi độ ẩm từ 70% về khoảng 2%. Một lượng nước lớn đã được nhiệt ( hoả) làm cho bốc hơi trong quá trình sao. Trong quá trình pha trà, nước lại là một yếu tố quan trong vào hàng bậc nhất, nước trà cần đạt sự cân bằng và tinh khiết. để có thể giúp triết xuất các dinh dưỡng và tạo ra hương vị nguyên bản của lá trà.

Tương sinh, thuỷ sinh mộc, đó là lý do, thuỷ cần phải được quan tâm trước, nếu Thuỷ không tốt, mộc sẽ bị ảnh hưởng.

Tương khắc, thuỷ khắc hoả, vì thế nếu để nắng quá nhiều, lá trà sẽ chát, sao quá lửa, lá trà sẽ cháy khét, nước sôi qua, nước trà sẽ triết ra quá nhiều vị chát , lấn át hương thơm. Nếu hiểu được tương khắc giữa thuỷ và hoả, thì khi có thuỷ A thì phải có hoả B thế nào đó để nó vừa khắc chế điều không hay, nhưng lại tương sinh ra điều hay ho, và quan trọng là, phải điều tiết làm chủ các yếu tố ngũ hành để tương sinh tương khắc cho đúng mục đích.

Mộc đại diện cho cây cối, có tính của gỗ, có sự phát triển, có chứa mọi yếu tố của sự sống, và ở trà, thì mộc chính là lá lá trà , là sản phẩm trà sau khi chế biến, được dùng là nguyên liệu để pha trà.

Tương sinh thì mộc sinh Hoả, tương khắc thì mộc khắc thổ, nếu đất không tốt, thì cây sẽ không lên, nếu cây mà khô héo thì sẽ tiêu hao hết sinh khí để sinh ra hoả. Nếu thuỷ trong cây mà không đủ cây sẽ chết cháy dưới ánh nắng mặt trời….

Hoả là đại diện cho năng lượng, cho ánh sáng mặt trời, cho nhiệt độ, và cho cả những yếu tố mang tính dương . Nếu hoả lực mà yếu, thì như trời không có năng, bếp không có lửa, nước không nóng, đem vào trà thì mọi thứ sẽ không thể chuyển hoá. Trong văn hoá pha trà, người ta nhắc đến kỹ thuật pha trà, trong đó chủ yếu là kỹ thuật xử lý hãm trà theo những yêu cầu về thời gian và nhiệt độ khác nhau, làm sao để đảm bảo nhiệt độ hãm, thời gian hãm.

Ấm trà, đại diện cho Đất, cho thổ, đây là yếu tố nền tảng, mang trong nó những đặc tính của sự nuôi dưỡng, bao bọc và đảm bảo. Nếu ấm trà không sạch, đất tử xa không được làm kỹ, việc triết tách trà trong nước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Khi ấm trà không đảm bảo, thì việc nước và nhiệt độ cũng không được đảm bảo theo. Vì thế ấm trà dược xếp thứ 4.

Phần xếp thứ 5 và cũng là yếu tố cuối cùng được nhắc đến trong văn hoá trà là Quần Anh, Bạn uống trà. Khi nhắc đến bạn uống trà, ý nói nhắc đến con người, con người đầu tiên ở đây là người trồng trà, người chế biến trà là nghệ nhân, người Pha Trà, gọi là trà nhân, rồi sau đó mới là người đối diện với trà nhân trong quá trình sử dụng trà. Người ỏ đây bao gồm một hoặc nhiều người. Một cuộc trà , có thể diễn ra trong nhiều bối cảnh về người, độc ẩm, đối ẩm, hoặc uống trà trên 3 người – quần ẩm.

Trong trà lễ của người Việt Nam, bạn uống trà đã trở thành một phần được phát triển theo nhiều mô thức. Đối với việc uống trà, ví dụ trà đá, việc độc ẩm, đã phát triển thành công cụ đối thoại, khi uống trà một mình, bạn có thể tìm cho mình một không gian riêng để suy tưởng, hoặc cũng có thể tìm cho mình một người bạn vốn đang độc ẩm , và có duyên ngộ để biết nhau và cùng nói chuyện.

Trà lễ, nếu xét về mặt lễ, cần làm rõ tính chất lễ . Việc lễ có thể là việc làm thường thấy của con người trong những sự kiện Lễ, tuy nhiên nó cũng có thể được hiểu là trong bất cứ sự kiện nào khác không phải sự kiện lễ nhưng chính người uống trà lại tự tạo cái một cái lễ với chính họ. Cho nên trà lễ có thể được dùng là cách để tự mình nhìn lại mình, tự mình quay vào trong, chăm sóc thân tâm của mình qua một cái lễ uống trà, có thể là độc ẩm, cũng có thể đối ẩm và quần ẩm. Tuỳ thuộc hoàn cảnh và sự thoả thuận về yếu tố con người trong lễ.

Ngũ hành vốn có thể sinh, nhưng cũng có thể khắc. Trong mỗi thành tố của ngũ hành, đều có tính phân cực âm dương, vì thế khi đưa ngũ hành tương tác với âm dương, người ta đã nhìn ra tương sinh và tương khắc, và nhìn thấy nhiều căn bản của các quy luật tự nhiên. Việc gọi là tương , có nghĩa là xu hướng chủ đạo tương tác, tương sinh là tương tức, tương tác trong xu hướng sinh, tương khắc là ngược lại, diệt trừ lần nhau.

Ngũ hành trong một chén trà, chính là một cơ chế để từ đó, bạn có thể quan sát sự tương tác giữa ngũ hành và âm dương, cũng có thể xem xét sự sống , trong từng giây phút của cuộc trà, cuộc đời và của một sự kiện đang diễn ra trong tâm trí hay trong đời sống.

Pha được một ấm trà ngon, dùng được trọn vẹn một ấm trà ngon, đó là cả một hành trình công phu , đầy đủ những kỳ ngộ khéo léo của vạn vật, như tinh tế của yếu tố con người trong tổng thể ngũ hành tương tác, trong dòng chảy cuộc đời, có nhiều hơn những cuộc trà ngon, là có thêm những khoảnh khắc được chứng nghiệm vạn vật trong chính vòng sinh trụ hoại diệt của nó. Đó chẳng phải là đang đi trên hành trình thú vị hay sao ?

Note for TraLe